Godzina

Ten artykuł dotyczy jednostki miary czasu. Sprawdź też: powieść Antoniego Langego "Godzina".

Sprawdź hasło godzina w Wikisłowniku

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
o godzinie

Godzina (h) – jednostka miary czasu, dwudziesta czwarta cząstka doby, dwunasta cząstka dnia albo nocy astronomicznej. Jedna godzina to 4 kwadranse, 60 minut albo 3600 sekund. Godzina nie jest jednostką układu SI, ale jest przez ten układ uznawana.

W języku potocznym godzina to także oznaczony czas zdarzenia w obrębie danej doby, tj. godzina oraz minuty razem. Np. północ, południe, kwadrans po piątej itp.

Historia

Godzina, jako jednostka czasu, była z początku używana przez cywilizacje starożytności (między innymi Egiptu, Sumeru, Indii oraz Chin) jako dwunasta cząstka okresu pomiędzy wschodem oraz zachodem słońca, albo jako 1/24 całego dnia. W obu przypadkach podział ten odzwierciedlał powszechne użycie dwunastkowego systemu jednostkowego. Znaczenie liczby „12” przypisywane jest liczbie corocznych cyklów księżyca, a także liczbie kości palców jednej ręki człowieka (3 w każdym z czterech palców. Znacząca jest tu możliwość policzenia 12 kości palców po kolei za pomocą kciuka). Ponadto bardzo powszechna jest tendencja do analogicznego zapisu danych (12 miesięcy, 12 znaków zodiaku, 12 godzin, tuzin).

Cywilizacji starożytnego Egiptu przypisuje się założenie podziału nocy na 12 części, jakkolwiek miał on wiele wersji na przestrzeni wieków. Astronomowie Średniego Państwa (9 oraz 10 dynastia), dzięki obserwacji gwiazd stworzyli podział najpierw na 36 części, a dopiero potem stał się on uproszczony do podziału na 24 części (używając 24 gwiazd, z których 12 wyznaczało okres nocy).

Wcześniejsze definicje godziny różniły się w obrębie następujących czynników:

• 1/12 czasu od wschodu do zachodu słońca. W konsekwencji godziny letniego dnia były dłuższe od zimowych, zależały od szerokości geograficznej, a nawet, w pewnym stopniu, od lokalnej pogody (wpływa na załamanie światła w atmosferze). Z tego powodu godziny te wielokrotnie nazywane są okresowymi, sezonowymi, albo nierównymi; tymi terminami posługiwali się Rzymianie, Grecy oraz Żydzi; analogicznie nazywali je Chińczycy oraz Japończycy. Rzymianie oraz Grecy dzielili także noc na trzy cztery warty, lecz później także nastąpił podział na 12 części. Wieki później, kiedy zegar wskazywał te godziny, jego okres musiał być zmieniany za każdym razem rano oraz wieczorem (na przykład za pomocą zmiany długości wahadła), albo musiał być ustawiony do słońca względem jego ekliptyki.
• 1/24 widocznego dnia słonecznego (pomiędzy południem jednego a drugiego dnia, albo pomiędzy wschodami słońca). Konsekwencją takiej rachuby była zmienna długość godzin, spowodowana zmienną długością widocznego dnia w ciągu roku. Zegar, skonstruowany pod kątem pokazywania tych godzin musiał być regulowany parę razy w miesiącu.
• 1/24 średniego dnia słonecznego. Dobrze zbudowany zegar pokazujący te godziny praktycznie wcale nie wymagał regulacji. Ta definicja jednak także przestała być aktualna ze względu na zmiany w ruchu wirowym ziemi (patrz UTC).

Liczenie godzin

Istnieją zróżnicowane sposoby liczenia godzin.

• W kulturach starożytności oraz średniowiecza, w których podział na dzień oraz noc był dużo bardziej istotny niż jest w epoce powszechności sztucznego światła, liczenie godzin zaczynało się o wschodzie słońca. Tak więc świt wyznaczał początek pierwszej godziny, południe zaczynało się z szóstą godziną, a zachód kończył ostatnią, dwunastą. Oznaczało to, że długość godzin zależała od pory roku. Ten typ rachuby jest czasem określany, na astrolabiach oraz zegarach astronomicznych, mianem „Babilońskich” godzin. Ten system jest także używany w prawie żydowskim (Halacha) oraz żydowskich tekstach.
• Wedle tzw. włoskich godzin, pierwsza godzina zaczynała się o zachodzie słońca (lub z końcem zmierzchu, np. pół godziny po zachodzie słońca, zależnie od lokalnego zwyczaju). Godziny były numerowane od 1 do 24. Dla przykładu w Lugano słońce w grudniu wstawało o czternastej godzinie a południe wypadało na godzinę dziewiętnastą. W czerwcu Słońce wstawało podczas siódmej godziny, a południe było o piętnastej. Zachód słońca przypadał stale na koniec dwudziestej czwartej godziny. Ten sposób liczenia godzin pozwalał każdemu łatwo stwierdzić, ile czasu było im do końca pracy bez użycia sztucznego światła. Był on powszechnie używany we Włoszech XIV wieku aż do połowy XVII wieku, a w poniektórych regionach nawet do połowy XVIII w. Był także, do XVII wieku, używany w Polsce oraz na terenie dzisiejszych Czech. System „włoskich godzin” da się obserwować na wielu zegarach we Włoszech, gdzie tarcza jest numerowana od 1 do 24 zarówno w rzymskich jak oraz w arabskich cyfrach. Przykładem bywa sławny Zegar Świętego Marka.
• Średniowieczny islamski dzień zaczynał się o wschodzie słońca. Pierwsza dzienna modlitwa miała być odmówiona pomiędzy świtem a zmrokiem.
• W przypadku nowoczesnego zegara dwunastogodzinnego, liczenie godzin zaczyna się o północy a potem znowu w południe. Godziny są numerowane: 12, 1, 2, ,11. Słoneczne południe wypada o 12:00, z dokładnością do 15 minut. Podczas równonocy słońce wschodzi ok. 6 rano, a zachodzi ok 6 po południu.
• W przypadku nowoczesnego zegara 24-godzinnego, liczenie godzin zaczyna się o północy. Godziny są numerowane od 0 do 23. Słoneczne południe przypada w przybliżeniu o 12:00, także z dokładnością do 15 minut. Podczas równonocy słońce wschodzi ok. 6:00, a zachodzi ok 18:00.
• W pewnych zastosowaniach specjalnych, m.in. w przemyśle, w rachunku godziny przekracza się liczbę 24 ze względu na łatwość obliczeń, np. jeśli proces technologiczny stał się rozpoczęty o godz. 17:00 a zakończył się o 27:00 (3:00 następnego dnia), wtedy łatwo obliczyć, że trwał 10 godzin. Podobny sposób rachowania stosowany jest przy wyliczaniu rozkładów jazdy, także w odniesieniu do minut, np. autobus odjeżdża o 12:30, dojazd do celu zajmie mu 100 minut, zatem przyjazd do celu nastąpi o godzinie 12:130 = 14:10.

p • d • e Czas Jednostki czasu czas Plancka • nanosekunda • mikrosekunda • milisekunda • sekunda • minuta • kwadrans • godzina • doba • dzień • tydzień • miesiąc • kwartał • rok • dekada • wiek • milenium • era • eon Wzorce czasu TAI • CET • UT • UTC • czas gwiazdowy • czas słoneczny Pojęcia powiązane strefa czasowa • czas letni • więcej...