Pomoc:Edytowanie

Gdy powstawała Optopedia , wystarczyło rzucić hasło Kliknij "edytuj" oraz wprowadź zmiany, ale pamiętaj o zasadach:

• nie naruszaj praw autorskich – nie przepisuj treści z innych stron,
• zachowuj neutralny punkt widzenia – nie umieszczaj własnych sądów na dany temat,
• podaj źródła – podczas pisania opieraj się na wiarygodnych źródłach informacji,
• nie przedstawiaj twórczości własnej – nie umieszczaj własnych teorii oraz wyników badań.

 Osobna strona: Optopedia :Zasady.

Zasady bez wątpienia nadal obowiązują.

Z biegiem czasu prosty początkowo kod uległ komplikacji. Wynikało to zaostrzenia zasady weryfikowalności. Zaczęliśmy stosować przypisy. Ponadto zestandaryzowano także zapis, co pociągnęło za sobą wprowadzenie różnego rodzaju szablonów. Ta strona więc ma za zadanie przybliżyć Ci stronę techniczną Optopedii. Przekaz jest poparty ilustracjami.

Hasło w Optopedii z punktu widzenia czytelnika oraz edytującego

Na poniższych dwóch ilustracjach przedstawiony jest hasło Navicula. Po prawej stronie istnieje kod tego artykułu. Porównaj treść hasła widzianą oczyma czytelnika oraz edytującego. Odnalezienie tekstu w kodzie, który ewentualnie da się byłoby poprawić, nie winno być szczególnie trudne.

Strona artykułu, który chcesz edytować

Kod strony artykułu. Czerwone podkreślenia to słowa, które nie są znane słownikowi przeglądarki. Mimo to przy edycji warto korzystać z wbudowanego w przeglądarkę tezaurusa

Edytowanie na przykładzie brudnopisu

Testowe edycje da się wykonać we własnym brudnopisie. Wspólny dla wszystkich edytorów brudnopis istnieje na stronie Optopedia :Brudnopis. Możesz też skorzystać z własnego po zarejestrowaniu. Po zalogowaniu się link do brudnopisu pojawi się na górze strony po prawej – przy nazwie użytkownika.

Edycja krok po kroku

1. Aby edytować stronę Optopedii, kliknij przycisk "Edytuj", znajdujący się bezpośrednio nad stroną.
2. Pojawi się okno z kodem strony, paskiem edycji nad nim, paskiem do opisu zmian pod nim oraz przyciski "Zapisz" oraz "Podgląd".

   Zielona ramka na górze na poniższej ilustracji pojawi się tylko wtedy, kiedy edytujesz w podstawowym brudnopisie. Zawiera informacje o tym, jak z niego korzystać.

3. Po wykonaniu zmian w kodzie strony kliknij "Podgląd". Zobaczysz, w jaki sposób zostanie wyświetlona strona po jej zapisaniu.

   Gdy klikniesz "Podgląd zmian", zobaczysz różnice pomiędzy poprzednim oraz obecnym kodem strony.

4. Jeżeli akceptujesz swoje zmiany, w pasku na dole wypełnij opis zmian.

   Dla ułatwienia możesz wybrać którąś z opcji, zaproponowanych pod paskiem opisu zmian. Do tego służą zawarte tam zielone przyciski. Jeżeli najedziesz kursorem na któryś z tych przycisków, w chmurce pojawi się opis, jaki zostanie dodany w pasku edycji.

5. Na końcu kliknij przycisk "Zapisz".

Nad ekranem z kodem strony istnieje pasek edycji, którego zawartość opisana jest szerzej poniżej.

Anatomia artykułu

Na poniższej ilustracji pokazano, z czego składa się artykuł. W oknie z kodem w górnej części hasła wielokrotnie istnieje tzw. infoboks albo innego typu szablony. W dolnej części także są umieszczane szablony (standardowo są to szablony bibliografii albo przypisów, ale także inne, np. szablony nawigacyjne).

Powyżej zilustrowano które części kodu strony odpowiadają temu, co widzi czytelnik. Kolorami zaznaczono:
1. Pomarańczowym oznaczono specjalny szablon, który istnieje (zarówno w kodzie, jak oraz hasła które widzi czytelnik) na górze strony – w tym przypadku informujący o innych hasłach brzmiących tak samo. W przypadku tylko poniektórych haseł stosujemy takie albo inne szablony
2. Różowym oznaczono infoboks (znacznie bardziej rozbudowany szablon, jaki zwykle wstawia się do haseł) – w artykule jest to ramka po prawej stronie, w kodzie istnieje on na górze (czasami pod szablonami, takimi jak powyższy)

3. Żółtym jest oznaczona główna treść hasła. Znajduje się ona pomiędzy infoboksem a tzw. sekcjami końcowymi

4. Niebieskim oznaczono przypisy oraz bibliografię. Przypisy w kodzie leżą wewnątrz treści hasła, natomiast bibliografia pod nim. Czytelnik widzi przypisy pod hasłem, albowiem tam wstawia się szablon, który je wywołuje. Niekiedy w tej części hasła leżą także sekcje Sprawdź też albo Linki zewnętrzne. Wszystkie te cztery elementy składają się na właśnie sekcje końcowe
5. Zielonym oznaczono kategorię. W artykule istnieje ona zaraz pod hasłem. Nad kategorią nieraz wstawia się także szablony nawigacyjne, do haseł z tej samej "serii"
6. Liliowym oznaczono tzw. linki interwiki, czyli linki odsyłające do tego samego hasła w innych wersjach językowych. Czytelnik widzi je pod menu znajdującym się na lewo od artykułu.

Elementy artykułu

Gdy przyjrzysz się dokładniej strukturze hasła, to zauważysz, że:

Struktura treści

Hasło rozpoczyna się od definicji oraz czasami szerszego wstępu. Pewne hasła składają się jedynie z definicji. Nazywane są zalążkami artykułów (lub stubami), choć na pewne tematy ze względu na niedobór źródeł nie da się napisać więcej niż definicję. Większe artykuły są podzielone na sekcje (rozdziały). Pod treścią hasła zamieszcza się tzw. sekcje końcowe: "Przypisy", "Bibliografia", opcjonalnie "Linki zewnętrzne" czy " Sprawdź też".

 Osobne strony: Definicje, Rozdziały, Zalążek, Bibliografia i Kolejność sekcji końcowych.

Formatowanie

Podzielenie hasła na rozdziały wymaga formatowania. Przy użyciu pewnych klawiszy klawiatury da się utworzyć wypunktowanie (za pomocą znaku *), pogrubienie tekstu ('''potrójny apostrof'''), pochylenie (''podwójny apostrof''). Bardziej zaawansowane jest wykonywanie tabel czy zamieszczanie wzorów (np. matematycznych). W kodzie strony pewne elementy potrafią się wydawać zbędne, ale, jeżeli klikając w podgląd widzisz, że wszystko jest w porządku, nie usuwaj ich. Pozornie nieistotny kod może zawierać elementy formatowania tekstu.

 Osobne strony: Formatowanie, Tabele i Wzory.

Linki

Istotnym elementem tej hipertekstowej encyklopedii są linki. W kodzie strony wyróżniają się podwójnymi [[]] bądź pojedynczymi [ ] nawiasami kwadratowymi. Linki wewnętrzne – podwójne nawiasy kwadratowe – to linki do innych haseł Optopedii. Linki zewnętrzne – pojedyncze nawiasy kwadratowe – to linki do stron spoza Optopedii. Podwójnymi nawiasami kwadratowymi zaznaczane są także kategorie oraz interwiki. Kategorie grupują artykuły w obrębie Optopedii wedle określonych kryteriów. Interwiki prowadzą do innych wersji językowych. Są na dole kodu strony oraz są poprzedzone kodem obcego języka. Obydwa rodzaje są na dole kodu strony. Po zapisaniu edycji wyświetlane są pod artykułem (kategorie) oraz po lewej stronie artykuł (interwiki). Również z użyciem podwójnym kwadratowych nawiasów zamieszcza się ilustracje, link do nich zaczyna się od wyrażenia [[Plik:

 Osobne strony: Linki, Interwiki, Linki zewnętrzne, Kategorie i Ilustrowanie.

Szablony

Najbardziej skomplikowanym elementem strony hasła są różnego rodzaju szablony. Zaliczają się do nich infoboks, znajdujący się w kodzie nad treścią strony, szablony cytowania, szablony nawigacyjne. Szablony zaczynają się oraz kończą się klamrami {{ }}. Aby edytować treści pomiędzy klamrami, warto posiadać na temat szablonów podstawowe informacje. Proste szablony są zwykle krótkie, infoboksy są rozbudowane oraz zajmują kilka, a nawet kilkanaście linii. Przeważajaca ilość szablonów wstawiana jest nad albo pod treścią hasła. Szablony cytowania natomiast leżą wewnątrz tekstu artykułu.

 Osobne strony: Szablony nawigacyjne, Wykonywanie szablonów, Jak wstawić infoboks i Szablony cytowania.

Znaczniki oraz "Magiczne słowa"

W pewnych przypadkach przy formatowaniu stron (ale bardzo rzadko) stosuje się tzw. znaczniki, czyli tagi, które otaczają wyrażenia w postaci < >. Właściwie wyłącznym powszechnie stosowanym znacznikiem jest <ref> (zawsze w parze <ref> </ref>), który stosuje się do oznaczania przypisów. Za to "magiczne słowa" niczego nie otaczają, a zaledwie wywołują pewne efekty. Posiadają one osoba wyrażeń z dwoma podkreślnikami __NAZWA__ albo wyglądają identycznie jak zwykłe szablony. W powyższym przykładowym artykule było użyte wyrażenie __NOTOC__, przez co na stronie nie stał się wyświetlony automatycznie spis treści.

 Osobne strony: Znaczniki i Magiczne słowa.

Narzędzia specjalne dla nowicjuszy

WikEd dla chcących poprawiać błędy redakcyjne (np. literówki)

Narzędzie WikEd jest dostępne dla zalogowanych wikipedystów. Po naciśnięciu "Edytuj" koloruje składnię wiki, czyli elementy formatowania. Dodaje także specjalny pasek z narzędziami do edytowania tekstu wiki. Używanie tego narzędzia jest pomocne dla tych, którzy jeszcze nie znają dobrze elementów formatowania.

Kod strony wygląda tak, jak na ilustracji po prawej:

• Fragmenty pogrubione oraz pochylone w artykule, w kodzie także są pogrubione bądź pochylone.
• Nazwy sekcji oraz wyrażenia oznaczające kategorie czy interwiki (na dole strony) są pogrubione.
• Linki kolorowane są na niebiesko. Nazwa strony, do której odsyła link, oraz słowo, jakie wyświetlane jest w artykule, różnią się intensywnością barwy.
• Szablony posiadają kolor fioletowy.
  • Bardziej skomplikowane szablony posiadają tylko początek fioletowy, a treść szablonu, która istnieje na prawo od jego nazwy (od separatora "|"), jest szara.
  • W kodzie widać, gdzie istnieje infoboks czy szablony przypisów.
• Znaczniki, np. otwierające oraz zamykające przypis (<ref></ref>), oraz "magiczne słowa" (np. __NOTOC__), analogicznie jak treść szablonu po separatorze "|", są szare.
• Treść hasła, która nie jest w żaden sposób formatowana, nie jest kolorowana, więc łatwiej wyłapać fragmenty hasła, w których potrafią znajdować się np. literówki.

Techniczny opis narzędzia istnieje na stronie Optopedia :Narzędzia/wikEd, szeroki opis oraz wyjaśnienie, jak go używać – na stronie Optopedia :Narzędzia/wikEd/Pomoc.

Aby je zainstalować w większości przypadków powinny wystarczyć poniższe kroki:

1. Otwórz stronę Preferencji Optopedii, (musisz być zalogowany) przejdź na kartę Gadżety.
2. Zaznacz wikEd oraz zapisz zmiany

Uwaga! Kilka niedogodności tego narzędzia zgłoszono tutaj. Generalnie strony wiki trochę wolniej się otwierają przy używaniu tego narzędzia.

refToolbar – dla chcących poprawiać błędy merytoryczne

Narzędzie refToolbar nie współdziała z powyżej opisanym. Jest przydatne przy dodawaniu oraz poprawianiu treści merytorycznych. Każda edycja merytoryczna wymaga podania wiarygodnego źródła.

Przy treści, którą dodajesz/poprawiasz, narzędzie dopuszcza na proste wprowadzenie danych do przypisu (nazwisko, wydawnictwo, numer ISBN, data wydania, nr strony itd.). Najpierw wybrać trzeba z jakiego typu źródła korzystamy (strona www, książka, pismo), a następnie w oknie jakie się pojawi - wypełnić dane. Po wypełnieniu klikamy w "Dodaj przypis" - pojawi się w miejscu, w którym znajdował się kursor. Jeżeli wstawisz w ten sposób przypis, to pamiętaj o dodaniu pod treścią hasła szablonu {{Przypisy}} (jeśli go tam jeszcze nie ma). Może zdarzyć się tak, że zastajesz informację, która brzmi błędnie wedle źródła, które posiadasz, a jest oparta na innym źródle. Wtedy lepiej przedyskutować zmiany merytoryczne na stronie dyskusji artykułu.

Aby zainstalować narzędzie, kliknij w zakładkę "Gadżety" w swoich Preferencjach (dla zalogowanych), a następnie w sekcji "Ułatwienia edycji" zaznacz "refTools". Zapisz zmiany. Po zainstalowaniu w pasku edycji w zakładce "Zaawansowane" pojawi się przycisk .

 Osobna strona: Optopedia :Narzędzia/refToolbar.

Inne narzędzia

Pełen zestaw narzędzi ułatwiających edytowanie znajdziesz na stronie: Optopedia :Narzędzia.

Korzystanie z paska edycji

Gdyż na początku zapamiętanie wszystkich powyżej opisanych znaków używanych do formatowania tekstu bywa niełatwe, to efekty, takie jak wytłuszczanie fragmentu tekstu, dodanie linku czy nawet wstawienie prostej tabeli, da się uzyskać za pomocą paska edycji dostępnego na górze edytora (czyli nad oknem edycji po kliknięciu w edytuj).

Podstawowe przyciski

wytłuszczanie oraz pochylanie tekstu, wstawianie linków do haseł, zamieszczanie ilustracji oraz przypisów

Wytłuszczenie oraz Pochyły

Wytłuszczanie oraz pochylanie tekstu jest nader proste oraz działa na podobnej zasadzie, jak w każdym edytorze tekstu. Wystarczy kursorem myszki zaznaczyć tekst, a następnie kliknąć odpowiednio w ikonki albo . Tekst otoczony zostanie wówczas potrójnym albo podwójnym apostrofem.

Plik osadzony

Zaraz za nimi istnieje przycisk , mający ułatwić wstawienie ilustracji. Po jego przyciśnięciu w oknie edycji pojawi się kod: [[Plik:Przykład.jpg]], co niewiele nam pomoże. Tak więc, aby dodać ilustrację, trzeba odnaleźć odpowiednią na stronach Wikimedia Commons, skopiować nazwę strony grafiki bez wyrażenia "File":, wkleić nazwę w tej części hasła, gdzie ma być wywołana, następnie zaznaczyć całą oraz kliknąć w przycisk. Dla przykładu ze strony commons:File:Maker Faire 2009 Batch - 170.jpg kopiujemy nazwę bez File:, czyli Maker Faire 2009 Batch - 170.jpg, zaznaczamy ją całą Maker Faire 2009 Batch - 170.jpg oraz klikamy przycisk, przez co otrzymujemy kod [[Plik:Maker Faire 2009 Batch - 170.jpg]]. Aby grafika nie zapełniła nam całej strony, to jeszcze trzeba dodać wyrażenie "|thumb" w taki sposób: [[Plik:Maker Faire 2009 Batch - 170.jpg|thumb]]. Grafika wyświetli się po prawej stronie.

Link

Kolejny przycisk na pasku: dopuszcza na proste wstawienie linku do artykułu. Chcąc wstawić link, klikamy w przycisk. Pojawi się dodatkowe okno. Na górze wpisujemy do którego pojęcia ma link prowadzić, a na dole jak ma brzmieć słowo w tekście (np. link prowadzić ma do hasła "Sopot", a w zdaniu ma pojawić się "Sopotem"). Po kliknięciu w tymże oknie "Wstaw link" zostanie od wstawiony w edytowanym tekście z podwójnymi kwadratowymi nawiasami. Uwaga! Używając tego przycisku da się też wybrać opcję wstawienia linku zewnętrznego – trzeba podać cały adres strony (url), ale stosuje się to tylko w sekcji linki zewnętrze oraz tylko do stron, które w istotny sposób poszerzają wiedzę z danego zagadnienia opisywanego w haśle.

Przypis

Ostatni z podstawowych przycisków: służy do wstawiania przypisów. Szczególnie przydatny, kiedy chcemy dodać informację, bądź poprawić błąd merytoryczny. Po naciśnięciu go otworzy się dodatkowe okno, gdzie będziesz mógł przeistoczenie treść swojego przypisu. Wpisany zostanie tam, gdzie znajdował się kursor myszy. W przypisach podajemy źródła, na bazie których dodawane są treści do artykułu – bywa to link do wiarygodnej strony, bądź pozycja papierowa (książka, czasopismo). W drugim przypadku podać trzeba numer ISBN bądź ISSN, tak jak przy stosowaniu przypisów w publikacjach naukowych. UWAGA: aby przypis stał się wywołany, pod treścią hasła trzeba dodatkowo wstawić szablon {{Przypisy}} (jeśli go tam wcześniej nie było).

Podpis

Ta ikonka: istnieje w pasku edycji, jeśli edytujemy inne strony niż artykuły. Gdy bierzemy udział w jakiejś dyskusji na Optopedii, to niezależnie od tego, czy jesteśmy zalogowani, czy nie, używamy jej do podpisywania się (albo, jeśli znamy już kod, wpisujemy cztery tyldy ~~~~. Kliknięcie tego przycisku spowoduje wstawienie podpisu w miejsce kursora. Jeśli jesteś zalogowany, zostanie wstawiona Twoja nazwa użytkownika oraz link do Twojej strony dyskusji; jeśli nie, to wstawiony zostanie Twój adres IP.

Zaawansowane

Kolejne opcje ułatwiające edytowanie pojawią się, kiedy klikniemy w zakładkę "Zaawansowane"

Nagłówek

Gdy rozwiniemy zakładkę "Zaawansowane", po lewej stronie pojawi się opcja "Nagłowek". Klikając w nią będziemy posiadać do wyboru poziomy od 2 do 5, co daje nam w rezultacie kod do sekcji (rozdziałów) oraz podrozdziałów:

Wypunktowanie, numerowanie oraz wcięcie

Aby zrobić wypunktowanie, numerowanie czy wcięcie, przed nową linią z tekstem, który wcześniej zaznaczymy myszką, klikamy odpowiednio w przyciski: oraz . Każdą linię trzeba jednak zaznaczyć osobno, więc jeśli znamy już wikikod, szybciej to zrobić ręcznie, wstawiając przed linią odpowiednio: * (gwiazdkę) # (krzyż) czy : (dwukropek)

Bez formatowania

Przycisk służy do zaznaczenia fragmentów tekstu, które zawierają kod wiki, ale nie chcemy, aby on "zadziałał", a zaledwie chcemy pokazać, jak wygląda formatowanie strony. Wielokrotnie stał się użyty na tej stronie pomocy. Ma on osoba <nowiki></nowiki>. W hasłach go nie stosujemy.

Nowy wiersz

Kolejny z przycisków: dodaje <br />, czego efektem jest przeniesienie tekstu za tym znacznikiem do następnej linii. W hasłach jednak raczej stosujemy "podwójny enter", czyli zostawiamy jedną wolną linię - z reguły pomiędzy akapitami.

Powiększenie, pomniejszenie tekstu, indeks górny oraz dolny

Cztery następne przyciski pozwalają na powiększenie, pomniejszenie tekstu, zastosowanie indeksu górnego oraz dolnego: , , , . Po zaznaczeniu tekstu otoczony będzie on znacznikami w kolejności <big> </big>; <small> </small>; ; .

Galeria

Aby dodać małą galerię ilustracji używamy przycisku: (zaleca się używać tylko w uzasadnionych przypadkach - czytelnika raczej kierujemy do galerii w Wikimedia Commons). W efekcie pojawi nam się kod:

Trzeba bez wątpienia zamienić przykładowe pliki na takie, jakich chcemy użyć oraz dodać odpowiednie opisy. Galeria pojawi się w nowej linii.

Przekierowanie

Jeżeli chcemy utworzyć przekierowanie do innej strony, klikamy w . Stosujemy w przypadku synonimów danego pojęcia - trzeba założyć nową stronę, kliknąć w ikonkę. Pojawi się wówczas kod #REDIRECT [[Nazwa strony docelowej]] - pomiędzy klamrami trzeba wpisać nazwę strony, do której ma być utworzone przekierowanie.

Tabela

Jednym z elementów haseł są także tabele. Po użyciu przycisku pojawi nam się okienko, gdzie będziemy mogli wybrać parę opcji dla tabeli (liczba wierszy oraz kolumn, możliwość dodania krawędzi, nagłówka oraz sortowania). Bazowo, bez zmieniania opcji, kod wygląda tak:

Trzeba wpisać tylko odpowiednie nazwy nagłówków oraz dane w komórkach. Kolumny oraz wiersze w artykule będą w tym miejscu, co w kodzie.

Wyszukaj oraz zastąp

Przycisk, którego nie ma w ilustracji powyżej, a istnieje na prawym końcu paska opcji "Zaawansowanych": , dopuszcza na wyszukiwanie oraz zamianie treści w haśle. Po kliknięciu w niego pojawi się okienko z poleceniami "Szukaj" oraz "Zastąp" oraz opcjami: "Uwzględnij wielkość znaków" oraz "Traktuj wyszukiwany ciąg jako wyrażenie regularne".

Znaki specjalne

możliwość dodawania znaków z innych alfabetów oraz znaków specjalnych

Łacińskie

Mamy tutaj dwie opcje: "Łacińskie" oraz "Łacińskie (rozszerzony)" z diakrytykami opierającymi się na alfabecie łacińskim - jak na ilustracji powyżej.

IPA

IPA to międzynarodowy alfabet fonetyczny - znaki te przydają się do zapisu wymowy przy obcojęzycznej nazwie hasła. Stosujemy z szablonem {{IPA}}.

Symbole

Wśród symboli znajdziemy szereg przydatnych znaków, które trudno (albo nie można) znaleźć na klawiaturze, jak np. ≥, →, ≈, ⅔, £ itp.

Pozostałe

Pozostałe znaki, to cyrylica oraz znaki alfabetów: greckiego, arabskiego, arabskiego rozszerzonego, hebrajskiego, bengalskiego, telungu, syngaleskiego, gudźiarackiego, tajskiego, laotańskiego oraz khmerskiego.

Dodatkowe opcje pomocy

Klikając w zakładkę "Pomoc" nie znajdziemy dodatkowych opcji formatowania tekstu, ale znaleźć tam da się w postaci kilku tabelek, w jaki sposób wywołuje się pożądany efekt. Warto, edytując hasło, skorzystać np. z opcji "Przypisy", "Linki" czy "Pliki". Pewne tabelki są nieco większe oraz trzeba użyć, analogicznie jak w przypadku znaków specjalnych, suwaka z prawej strony, aby zapoznać się z ich zawartością.

Sprawdź też

• MediaWiki w obrazkach - szerszy podręcznik, ale wymagający aktualizacji
• Poradnik autora Optopedii - poradnik opisujący poza edytowaniem także kwestie współpracy, zasad oraz strukturę Optopedii
• Wstęp - interaktywny samouczek, pozwalający na testowe edytowanie stron