Pomoc:Przypisy

Wykonywanie nowych haseł • Pisanie definicji • Encyklopedyczny styl • Stylistyka (wersja robocza) • Błędy językowe • Gdy wstawić link? • Jak podzielić hasło na sekcje? • Jak dodać przypisy? • Jak ułożyć ilustracje? • Doskonały artykuł • FAQ

Przypisy stosowane w artykułach da się generalnie podzielić na dwa rodzaje:

1. odnośniki bibliograficzne – linki (odnośniki) do stron WWW zawierających źródłową informację, typowe odnośniki literaturowe do książek, gazet oraz czasopism. Należy je podawać przede wszystkim jako podbudowę źródłową kontrowersyjnych, bądź niepopieranych powszechnie poglądów. Przypisy są także zalecane przy wszelkiego rodzaju cytatach. Pamiętaj, żeby nie używać znanego z "papierowych" prac sposobu wielokrotnej adnotacji jednego, powtarzającego się, przypisu bibliograficznego w postaci ibidem (tamże). Gdyż lista przypisów generowana jest automatycznie, wstawienie dodatkowego przypisu albo przeistoczenie ich kolejności potrafią spowodować, że tamże, nie będzie się już odnosić do pierwotnego źródła na liście. W takich wypadkach warto skorzystać z szablonów: {{Cytuj książkę}}, {{Cytuj pismo}}, które raz wypełnione będą wymagać zaledwie zmiany np. numerów stron przed kolejnym użyciem do przypisu. W zapisach skróconych, np. przy wielokrotnym cytowaniu tego samego źródła, da się stosować odnośnik op. cit. (nazwisko autora, op. cit., str. XXX).
2. przypisy ogólne – rozmaite uwagi, których z jakichś powodów nie chcemy zamieścić wprost w tekście podstawowym.

Przypisy zwykło się umieszczać w osobnej sekcji poprzedzającej sekcję Bibliografia – zgodnie z kolejnością sekcji końcowych wskazaną w dwóch zaleceniach: Jak napisać doskonały artykuł oraz Zalecenia edycji artykułów biograficznych.

Przypisy tworzymy przy pomocy specjalnej funkcji^[1] oprogramowania MediaWiki. Funkcja włączona była w grudniu 2005 oraz w ciągu kilku lat stała się standardem na wszystkich projektach Fundacji Wikimedia.

Korzystanie z przypisów w artykułach

Rada: na niniejszej stronie znajdziesz przykłady użycia przypisów. Aby zobaczyć jak wykorzystywane są w praktyce, najlepiej obejrzeć parę Artykułów na medal, albowiem jednym z warunków przyznania medalu jest wyczerpujące zastosowanie przypisów.

Przypis dodaje się za pomocą znacznika ref:

<ref>treść przypisu</ref>

Wszystkie znajdujące się w haśle odnośniki są numerowane oraz wiązane (linkowane) automatycznie, w kolejności ich występowania w tekście. Przypisy są numerowane, posiadają też przycisk (link) pozwalający na powrót do miejsca czytania.

Aby przypisy wraz z linkami wyświetliły się w artykule, trzeba napisać:

{{Przypisy}}

co zaowocuje stworzeniem podsekcji, a treść przypisów pokaże się w miejscu umieszczenia szablonu w postaci liczby umieszczonej w górnym indeksie. Wraz z nią wstawiony zostanie nagłówek drugiego stopnia "Przypisy", nie trzeba więc wpisywać go ręcznie. Szablon przypisów trzeba umieszczać bezpośrednio przed sekcją bibliografii.

Jeżeli w artykule tworzymy rozdziały trzeciego, czwartego albo następnego stopnia, zaleca się użycie atrybutu stopień szablonu {{Przypisy}} (uwaga, pierwszy ze znaków = wprowadza atrybut, dlatego warto oddzielić kolejne spacją, by uniknąć nieporozumień). Ten kod tworzy przypisy opatrzone nagłówkiem trzeciego stopnia:

 {{Przypisy|stopień= ===}}

Szablony treści przypisu

Można automatycznie formatować treści przypisu poprzez poniższe szablony:

• Szablon:Cytuj książkę
• Szablon:Cytuj stronę
• Szablon:Cytuj pismo

Gdy ich używamy, kod powinien posiadać postać:

<ref>{{Cytuj ...}}</ref>

Najprościej przypis z szablonem jest dodać półautomatycznie, korzystając z mechanizmu specjalnego formularza. Robimy to tak:

W oknie edycji klikamy w miejsce, w które chcemy wstawić przypis. Następnie klikamy u góry w link "zaawansowane". Otworzy się nam pasek z dodatkowymi ikonami. Jest tam ikonka "{{cyt}}" (jeżeli jej tam nie ma, to musimy wejść w swoje "Preferencje" (link widoczny u góry strony), następnie wybrać zakładkę "Gadżety" oraz w sekcji "Ułatwienia edycji" zaznaczyć gadżet: "refTools"). Gdy na nią klikniemy pokazują się nam klawisze "Strona WWW, Książka itd..". Gdy chcemy dodać przypis do strony WWW klikamy bez wątpienia na "Strona WWW". Otwiera się wtedy szablon, w którym są pola do wypełnienia. Nie trzeba ich wszystkich wypełniać, ale na pewno trzeba wypełnić pole "URL" (przez przekopiowanie adresu strony) oraz pole "tytuł" (przez skopiowanie tytułu strony) oraz dobrze jest jeszcze wypełnić też pole "wydawca", gdzie wpisujemy nazwę serwisu, w którym jest dana strona oraz jeśli strona jest podpisana, pole "autor". Jak pola są wypełnione klikamy na "dodaj przypis" oraz on się wstawi automatycznie.

• Istnieje także konwerter tłumaczący angielskie szablony na polskie.

Przykłady

Wielokrotne użycie jednego odnośnika

Jeśli chcemy, aby więcej niż jeden odnośnik^[x] kierował do tego samego przypisu, trzeba mu nadać nazwę. Robi się to przez dodanie do znacznika <ref> parametru "name=nazwa". Pierwsze wystąpienie przypisu^[2] winno posiadać formę

<ref name="krótka nazwa">treść przypisu, który chcemy zastosować</ref>

w drugim^[2] oraz kolejnych^[2] wystarczy już samo

<ref name="krótka nazwa"/>

(uwaga na ukośnik!). Wszystkie przypisy zostaną ponumerowane automatycznie (przypisy powtarzające się będą miały ten sam numer), a w sekcji z treścią przypisów pojawią się linki do konkretnych wystąpień przypisów.

Przykład praktyczny

Sprawdź działanie w /Krótki przykład.

Kod takiej sekcji:

To<ref>przypis1</ref> są<ref name="przypis_wielokrotny">przypis2</ref>
przypisy<ref name="przypis_wielokrotny"/>.

Lek X jest dobry dla zdrowia wedle lekarzy<ref
name="znana_gazeta">{{cytuj news |imię = |
nazwisko = |autor =Ktoś tam |
współautorzy = |url=nullwww.znana_gazeta.com|
tytuł =Lek X jest dobry |praca = |opublikowany = |strony = |
strona = |data = |data dostępu=2099-07-09 |język=polski }}</ref>,
chociaż pacjenci twierdzą, że nie<ref name="pacjenci">{{cytuj
stronę| url =nullwww.pacjenci.niema.com | tytuł =Pacjenci nie
zgadzają się | data dostępu =2099-07-09 | autor =Pacjent Y|
nazwisko = | imię = | link autor = | współautorzy = | data = |
rok = | miesiąc = | format = | praca = | opublikowany = |
stron = | język = | url archiwalny =| data archiwalna =}}</ref>.

 {{Przypisy}}

Grupowanie przypisów

Przypisy da się także grupować wedle ich przeznaczenia. Używa się do tego atrybutu "group".

Przykład (pierwszy przypis to przypis ogólny, drugi jest wyświetlany tam gdzie tag "references" będzie miał odpowiednią wartość atrybutu "group").

 Wedle najnowszych badań naukowców gorąca woda może powodować 
poparzenia<ref>J. Kowalski, ''Woda'', (w: Fizyka ciał niestałych, 2009), ss 1-12.</ref>.
W rzeczywistości już temperatura zbliżona do 90°C może powodować 
dotkliwe urazy<ref group="uwaga">Dzieci, nie próbujcie tego w domu!</ref>.
 
; Notatki
<references group="uwaga"/>
 
==== Przypisy z przykładów ====
<references />

Wynik: Wedle najnowszych badań naukowców gorąca woda może powodować poparzenia^[3]. W rzeczywistości już temperatura zbliżona do 90 °C może powodować dotkliwe urazy^[a].

Uwagi

1. ↑ Dzieci, nie próbujcie tego w domu!

Przypisy z przykładów

1. ↑ Rozszerzenie Cite, zob. też Specjalna:Wersja
2. ↑ ^{2,0 2,1 2,2} to jest przykład przypisu, do którego odwołuje się parę odnośników w tekście
3. ↑ J. Kowalski, Woda, (w: Fizyka ciał niestałych, 2009), ss 1-12.

Definiowanie przypisów w jednym miejscu

Wszystkie przypisy da się zdefiniować razem w miejscu ich wywołania w końcowej części hasła. Umożliwia to na umieszczenie w tekście kodującym hasło tylko krótkich odsyłaczy do listy, co poprawia przejrzystość kodu artykułu oraz ułatwia jego edytowanie (przy dodawaniu źródeł wymusza jednak edycję całego hasła, a nie tylko poszczególnych sekcji).

 <references>
 <ref name="p1">pozycja pierwsza</ref>
 <ref name="p2">pozycja druga</ref> 
 ... itd.
 </references>

Dla zastosowania tego sposobu z użyciem szablonu {{Przypisy}} trzeba użyć następującego kodu do utworzenia sekcji "Przypisy":

 {{Przypisy|przypisy=
 <ref name="p1">przypis pierwszy</ref>
 <ref name="p2">przypis drugi</ref> 
 ... itd.
 }}

Odwołanie w tekście do takich przypisów ma osoba identyczną z poddanymi wcześniej sposobami:

 Tekst<ref name="p1"/> oraz dalej<ref name="p2"/>.

Warto zamiast powyższych konstrukcji używać wywołanie szablonu {{r}}, co praktycznie dopuszcza jeszcze bardziej skrócić kod artykułu oraz tworzyć odsyłacze do przypisów w sposób bardzo bliski do tradycyjnego. Powyższy przykład z użyciem tego szablony wygląda jak poniżej:

 Tekst{{r|p1}} oraz dalej{{r|p2}}.

Analogicznie do szablonu Przypisy da się definiować przypisy rzeczowe za pomocą szablonu Uwagi:

 {{Uwagi|uwagi=
 <ref name="p3">przypis rzeczowy pierwszy</ref> 
 <ref name="p4">przypis rzeczowy drugi</ref> 
 ... itd.
 }}

przy czym nie trzeba tu definiować parametru group (trzeba natomiast go używać w wywołaniu przypisu w tekście artykułu: <ref group="uwaga" name="p3"/> ). Dzięki szablonowi Uwagi automatycznie przypisy rzeczowe znajdą się w odrębnym rozdziale Uwagi. Zamiast atrybutu uwagi= da się zastosować także atrybut przypisy=, tzn. {{Uwagi|przypisy=.

W przypadku grupowania przypisów, kod utworzenia sekcji "Przypisy" wygląda następująco:

 <references group="t">
 <ref group="t" name="pg1">przypis pierwszy</ref>
 <ref group="t" name="pg2">przypis drugi</ref>
 ... itd.
 </references>

W tym przypadku odwołanie wymaga uwzględnienia także atrybutu "group":

 Tekst<ref group="t" name="pg1"/> oraz dalej<ref group="t" name="pg2"/>.

Powyższy sposób definiowania przypisów wymusza stosowanie nazwy dla każdego przypisu (definiowanej atrybutem "name").

Efekt działania opisanego sposobu kodowania przypisów jest następujący:

To^[1] jest przykład^{[t 1]} dla zgrupowanych^[2] definicji^{[t 2]} przypisów:

1. ↑ przypis pierwszy grupy t
2. ↑ przypis drugi grupy t

Przypisy

Dodanie do hasła z przypisami zgrupowanymi zgodnie z powyższym sposobem, przypisu zdefiniowanego inaczej, spowoduje nadal prawidłowe wyświetlanie podanych informacji. Można zatem mieszać zróżnicowane sposoby kodowania przypisów, choć nie jest to zalecane.

Komunikaty błędów

Korzystanie z systemu przypisów wymaga sporej staranności. W przypadku błędów w kodzie przypisów pokazują się na dole strony czerwone ostrzeżenia.

Należy też zwrócić uwagę, że użycie znacznika domknięcia przypisu "</ref>" bez wcześniejszego użycia znacznika jego rozpoczęcia "<ref>" nie skutkuje komunikatem błędu ale wówczas w treści hasła ukazuje się ów znacznik tak jakby był zwykłym tekstem "</ref>".

Przypisy - a czytelnik Optopedii

Jeśli przede wszystkim czytasz Wikipedię, przypisy - poprzez bezpośrednie odwołanie do źródeł - pomagają określić wiarygodność zamieszczonych danych.

Co zrobić, kiedy nie ma przypisów?

Jeśli jakieś zdanie, akapit albo pojedynczy fakt z artykułu budzi nasze wątpliwości, możemy zwrócić uwagę, że w tym miejscu przydadzą się przypisy. W tym celu w miejscu gdzie powinny być przypisy trzeba wpisać: {{subst:fakt/d}} albo {{fakt}}. Spowoduje to założenie informacji o braku przypisów - w pierwszym przypadku z datą wstawienia tej informacji: ^{potrzebne źródło}

Ukrycie przypisów przez czytelnika

Pewne strony posiadają nader rozbudowane przypisy, które potrafią przeszkadzać w czytaniu takich stron. Istnieje możliwość ukrycia przypisów indywidualnie przez użytkownika. Aby to zrobić, trzeba wejść na stronę swojego CSS, przejść do jej edycji oraz dodać poniższe trzy wiersze kodu:

 sup.reference {display:none;}
 ol.references {display:none;}
 .refsection {display:none;}

Po zapisaniu oraz odświeżeniu pamięci przeglądarki przypisy powinny zostać ukryte na wszystkich stronach Optopedii dla danego użytkownika. Aby ponownie móc widzieć przypisy, trzeba usunąć te trzy wiersze ze swojego CSS oraz znowu odświeżyć. Operacje da się powtarzać.

p • d • e Weryfikacja treści  Zasady oraz zalecenia Weryfikowalność • Bez twórczości własnej • Źródła • Bibliografia • Wiarygodne źródła medyczne • Spam • Testuj znajomość zasad  Sprawy techniczne Przypisy • {{r}} • Szablony cytowania • {{cytuj książkę}} • {{cytuj pismo}} • {{cytuj stronę}} • Narzędzia cytowania (refToolbar)  Źródła danych Biblioteka • Skarbnica Optopedii • Książki • Dla tłumaczy • Geograficzne oraz GUS • Weź udział w wikigrantach  Do weryfikacji Bez źródeł • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012  Szablony {{TestWER}} oraz {{Kom|hoax}} (używamy subst:) • {{Źródła}} (używamy {{subst:źd}}) • {{fakt}} (używamy {{subst:fd}}) • {{Więcej przypisów}}  Akcje oraz projekty BATUTA (2011) • Spam • Antyhoax • Weryfikowalność oraz Neutralność