Pomoc:Styl – poradnik dla autorów

Skrót: WP:STYL

Ta strona opisuje zalecenie edycyjne polskiej Optopedii. W przypadku wątpliwości przejdź na stronę dyskusji.

Wykonywanie nowych haseł • Pisanie definicji • Encyklopedyczny styl • Stylistyka (wersja robocza) • Błędy językowe • Gdy wstawić link? • Jak podzielić hasło na sekcje? • Jak dodać przypisy? • Jak ułożyć ilustracje? • Doskonały artykuł • FAQ

Na tej stronie zebrano porady, zalecenia oraz wytyczne, które posiadają służyć autorom artykułów polskiej Optopedii. Ich stosowanie przyniesie poprawę jakości artykułów.

Formatowanie

Początek artykułu

Artykuł powinien rozpoczynać się wytłuszczonym tytułem artykułu (jeśli to niemożliwe, wytłuszczony tytuł artykułu trzeba umieścić w pierwszym zdaniu w odmienny sposób). Należy unikać wytłuszczania tytułu w dalszych częściach artykułu, chyba że jest to ze specjalnych względów konieczne, a artykuł jest długi.

Wytłuszczony tytuł artykułu nie powinien zawierać żadnych linków wewnętrznych. Linki do istotnych pojęć zawartych w tytule powinny znaleźć się w definicji.

Tytuły filmów, utworów literackich oraz muzycznych itp. w pierwszym zdaniu trzeba zaledwie wytłuszczać, np. Ojciec chrzestny, choć w dalszej części artykułu powinny być wyróżnione kursywą: Ojciec chrzestny.

Po tytule artykułu (i ew. jego rozwinięciu) powinien zostać umieszczony myślnik (zapisywany półpauzą "–"), a następnie definicja.

Przykłady prawidłowo sformatowanych początków artykułów:

Maciey Kolinka-Altratyczuś (ur. 4 marca 1980 w Łodzi) – dziennikarz, prezenter radiowy, publicysta.

I Liceum Ogólnokształcące im. Kubusia Puchatka w Warszawie – warszawskie liceum ogólnokształcące, od 2008 roku noszące imię Kubusia Puchatka.

Zielony (ang. Green) – powieść amerykańskiej pisarki Jane Doe.

Wyróżnianie tytułów utworów

Tytuły filmów, utworów literackich, albumów muzycznych etc. trzeba wyróżniać kursywą. Tytuły czasopism oraz współczesnych piosenek powinny być wyróżnione cudzysłowem.

Określenia obcojęzyczne

Określenia obcojęzyczne pisane alfabetem łacińskim trzeba wyróżnić kursywą. Słów napisanych innym alfabetem nie trzeba wyróżniać.

Układ tekstu

Podział na akapity

 Osobna strona: Pomoc:Dzielenie artykułów na sekcje.

Tekst artykułu trzeba podzielić na mniejsze, logiczne fragmenty.

Pisarskie standardy poniektórych innych języków, zwłaszcza języka angielskiego, są w tej sprawie o wiele bardziej wymagające od polskich zwyczajów oraz wymagań, ale wydaje się, że w tej sprawie warto wzorować się na obcych standardach. Standard angielski jest następujący:

1. pierwszy akapit sumuje to, o czym całość tekstu będzie mówić;
2. środkowa cząstka każdego akapitu rozwija myśl swojego pierwszego zdania;
3. ostatnie zdanie każdego akapitu oraz pierwsze zdanie następnego nawiązują wzajemnie do siebie;
4. ostatni akapit nawiązuje do pierwszego oraz podsumowuje całość.

Tak skonstruowany tekst jest bardziej komunikatywny oraz przekonujący od tekstów mniej wyraźnie rozplanowanych czy wręcz chaotycznych.

Pierwszy akapit

W pierwszym akapicie powinna się znaleźć definicja pojęcia opisywanego w danym artykule oraz wytłuszczenie tytułu artykułu.

Przy dłuższych artykułach w pierwszym akapicie trzeba zawrzeć jego streszczenie.

Język stosowany w pierwszym akapicie powinien być prosty, zrozumiały dla osoby posiadającej wiedzę na poziomie liceum ogólnokształcącego.

Cytaty

Dłuższe cytaty trzeba wyraźnie oddzielić od tekstu, co da się uzyskać, korzystając z szablonów {{Cytat}} oraz {{CytatD}} albo wpisując bezpośrednio przed cytatem (w tej samej linii) znak ":"

To jest naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, zaiste dłuższy cytat.

Krótsze cytaty, wplecione w tekst akapitu, trzeba wyróżnić kursywą bądź cudzysłowem.

Czego nie trzeba robić

Żargon

W miarę możliwości trzeba unikać żargonu naukowego (i pseudonaukowego) oraz pisać prostymi słowami, aby ułatwić zrozumienie tekstu czytelnikom.

Tłumaczenia zbyt dosłowne

Tłumacząc teksty z innych języków trzeba starać się dopasować układ zdań do zasad języka polskiego, a nie bezkrytycznie kopiować konstrukcję oryginalnego tekstu. Dobór słownictwa także powinien ułatwiać zrozumienie tekstu. Z tego względu trzeba w miarę możliwości używać polskich słów, a unikać anglicyzmów itp.

Figury stylistyczne

W artykułach nie trzeba stosować pytań retorycznych, czyli pytań jako figury stylistycznej, jak także w podobnym kontekście: wykrzyknień, wielokropków itp.

Przykłady:

• I co to oznacza?
• Nie wiedział jeszcze, że nie dożyje premiery...
• Był to wielki sukces!

Określanie osób imieniem

Nie trzeba opisywać osób imieniem (jeśli posiadają imię oraz nazwisko), lecz pełnym imieniem oraz nazwiskiem, ewentualnie nazwiskiem albo inicjałem imienia oraz nazwiskiem.

...W lipcu 2003 roku Magda wystąpiła u boku... → ...W lipcu 2003 roku Magda Wójcik wystąpiła u boku...

Czas gramatyczny

Z reguły trzeba pisać artykuły w czasie przeszłym oraz niewłaściwe jest stosowanie jedynie czasu teraźniejszego albo przyszłego. W razie uzasadnionej potrzeby dopuszczalne jest jednak używanie w hasłach zdań w wielorakich czasach gramatycznych albo używanie tylko czasu teraźniejszego, np. kiedy hasło dotyczy obiektów albo konstrukcji trwających stale, jak np. gwiazdy, Słońce, liczby pierwsze (w zdaniu "13 jest liczbą pierwszą" czas teraźniejszy jest wyłącznym poprawnym), itd.

Encyklopedia Wiedzy o języku polskim^[1] definiuje pojęcie czasu następująco: "Czas jest kategorią fleksyjną czasownika, której funkcja opiera się na określeniu momentu akcji, o jakiej mowa w zdaniu, w stosunku do momentu mówienia (...) w polskim są trzy czasy gramatyczne: czas teraźniejszy, czas przeszły oraz czas przyszły". Podane jest również^[2], że "Tryb jest kategorią fleksyjną czasownika" (pod hasłem "kategoria fleksyjna" wyjaśnione zostało, że "jest to kategoria morfologiczna, wg której wyrazy się odmieniają ... wg przypadka, liczby, rodzaju – ta ostatnia tylko dla przymiotników, zaimków przymiotnych oraz liczebników, osoby, czasu, trybu)".

Formy odnoszące się do teraźniejszości

Nie trzeba używać sformułowań, które umieszczają tekst w kontekście teraźniejszości. Prawdziwe oraz istotne w chwili pisania, z biegiem czasu dezaktualizują się.

Na przykład:

• 9 grudnia 2005 roku organizacja XYZ obchodzi 25. rocznicę swojego istnienia.
• Dziś...
• Obecnie...

Opisy w formie recenzji oraz streszczenia

Tworząc opisy haseł, np. opisy fabuły filmu czy książki, trzeba unikać elementów recenzji, a tym bardziej zachęt do przeczytania/obejrzenia dzieła, analogicznie zresztą autor artykułu powinien powstrzymać się od zniechęcania potencjalnych odbiorów. Należy też unikać zwrotów takich jak:

• Pan Kot ucieka z miejsca przestępstwa... (Jeżeli tak kończy się opis fabuły, gdzie wielokropek sugeruje istnienie dalszego ciągu, ale recenzent nie chce go zdradzić – to na pewno takiej formy gazetowej nie używamy)
• Gusia jak co dzień otwiera drzwi swojemu mężowi. (Takie zdanie na początku opisu fabuły, kiedy czytelnik nie wie, kto to jest Gusia, jej mąż oraz o jakie drzwi chodzi, może wywołać uśmiech, ale nie nadaje się do encyklopedii – poza tym sprawdź sekcję na temat czasu gramatycznego)
• Nie tworzymy także sekcji z ciekawostkami dotyczącymi danej książki, filmu itd. Jeżeli coś jest interesujące, warto zamieścić to w opisie hasła. Natomiast ile kto zjadł jabłek na planie danego filmu nie jest specjalnie istotne (o ile nie jest to jakoś powiązane z dziełem – np. reżyser założył się ze scenarzystą, że codziennie będzie jadał jabłka, do czego, jak mówił w wywiadzie dla XXX, przyczyniła się wcześniejsza krytyka jego stanu zdrowia).

Subiektywne poglądy

Nie trzeba umieszczać w artykule własnych poglądów, opinii czy odczuć. Szczególnie trzeba na to uważać przy pisaniu artykułów o filmach, książkach, grach komputerowych itp. – hasło w encyklopedii nie bywa recenzją.

Przykłady:

• Wedle mnie...
• Moim zdaniem...
• Dla mnie jest to...
• Miasto dynamicznie się rozwija

Stosowanie skrótów myślowych

Nie trzeba stosować skrótów myślowych takich jak:

Lista piosenek Spice Girls → Lista piosenek zespołu muzycznego Spice Girls

...podpisała wieloletni kontrakt z Pomatonem Emi... → ...podpisała wieloletni kontrakt z wytwórnią płytową Pomaton EMI...

Omijanie orzeczenia

Z wyjątkiem pierwszego zdania, trzeba unikać równoważników zdań (powszechnych w innych wydawnictwach encyklopedycznych)

Płyta wydana w maju 2006 → Płytę wydano w maju 2006.

Od 2005 profesor Uniwersytetu Warszawskiego → W 2005 roku stał się profesorem Uniwersytetu Warszawskiego.

Używanie języka potocznego

 Osobna strona: Pomoc:Porady stylistyczne.

Należy unikać sformułowań stosowanych w języku potocznym.

Zespół powstał w roku 1995 na gruzach zespołów...

...totalna (całkowita) przeistoczenie wyglądu auta (samochodu).

kawałek (na określenie krótkiego utworu muzycznego); zamiast tego utwór, piosenka, kompozycja

kapela (na określenie grupy muzycznej); zamiast tego zespół

Linkować ogólnie, ale kiedy trzeba konkretnie

 Osobna strona: Optopedia :Linkowanie.

• ...dehydrogenaza mleczanowa... → dehydrogenaza mleczanowa
• ...Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie... → Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie
• ...huta szkła... → huta szkła

Przypisy

Sprawdź też

• jak unikać powszechnych błędów językowych,
• poradnik autora Optopedii.