Prawica

Ten artykuł trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: napisać artykuł w sposób neutralny, wymaga poważnych uzupełnień. W szczególności o pojęcia prawicowości poza Polską, o ewolucję pojęcia prawicowości, o stosunek wielorakich form prawicy do narodu oraz religii, o klasyfikację form prawicy, o przemiany historyczne nacjonalizmu. Artykuł miesza bieżące polskie spory polityczne z konfliktem nowej/starej prawicy, zamiast mówić o klasyfikacji oraz historii tych zespołów poglądów. Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba poprawić, być może leżą na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

To jest artykuł z serii Konserwatyzm  p • d • e  Edmund Burke Nurty oraz kierunki Konserwatyzm tradycjonalistyczny Konserwatyzm ewolucyjny Paleokonserwatyzm Neokonserwatyzm Konserwatywny liberalizm Narodowy konserwatyzm Konserwatyści na świecie Joseph de Maistre Edmund Burke Friedrich von Gentz Karl Ludwig von Haller Louis Gabriel Ambroise de Bonald Benjamin Disraeli Ronald Reagan Margaret Thatcher Roger Scruton Patrick Buchanan Michael Oakeshott Konserwatyści w Polsce Jacek Bartyzel Michał Bobrzyński Adolf Bocheński Stanisław Estreicher Aleksander Hall Stanisław Mackiewicz Ryszard Legutko Józef Szujski Organizacje Instytut Sobieskiego Stowarzyszenie KoLiber ACU Organizacja Monarchistów Polskich WorldNetDaily Tematy powiązane Prawica Skrajna prawica Monarchizm Eurosceptycyzm Patriotyzm Tradycja Rodzina Wolny rynek Kapitalizm Tradycjonalizm integralny Antykomunizm

Prawica – zwyczajowe określenie sił politycznych, które charakteryzuje szacunek dla tradycji, autorytetów, religii, istniejącej hierarchii społecznej oraz wstrzemięźliwość przy dokonywaniu zmian w systemie społeczno-gospodarczym oraz politycznym. Poglądy prawicowe są przeciwstawiane lewicowym.

Do prawicy zalicza się: środowiska o poglądach konserwatywnych, konserwatywno-liberalnych (reprezentujące najczęściej liberalizm gospodarczy – a nie społeczny), chrześcijańsko-demokratycznych, monarchistycznych oraz narodowych (nacjonalistycznych). W szerszym znaczeniu do prawicy zalicza się także środowiska skrajnie prawicowe (o poglądach np. faszystowskich, neoliberalnych, rasistowskich, szowinistycznych) oraz środowiska centroprawicowe (które bywają także zaliczane do centrum sceny politycznej). Ideologia prawicowa odwołuje się nieraz do przed politycznych zasad porządku "wyższego", których wspólnym mianownikiem jest przeciwstawianie się doktrynom oraz ruchom lewicowym, zwłaszcza rewolucyjnym, klasowym, egalitarystycznym oraz laicystycznym, jak jakobinizm, socjalizm czy komunizm.

Współcześnie podział na prawicę oraz lewicę wielokrotnie nie bywa jednoznaczny. Do partii prawicowych bywają zaliczane te, które posiadają pewne lewicowe elementy, analogicznie jak oraz do lewicowych zalicza się te, które posiadają elementy prawicowe. Z uwagi na trudności w jednoznacznej klasyfikacji współcześnie istniejących partii tradycyjny podział na lewicę oraz prawicę jest zastępowany alternatywnym podziałem dwuosiowym, gdzie jedna oś przedstawia kwestie ekonomiczne, druga zaś społeczne.

Pochodzenie nazwy

Termin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja oraz duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali, zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych oraz politycznych (lewica).

Określenie prawica przez cały XIX w. było kojarzone z ugrupowaniami zachowawczymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne.

Polska przedwojenna ulotka prawicowa

Kontrowersje oraz problemy z klasyfikacją

 Osobny artykuł: Podział dwuosiowy.

Podział prawicy

O treści ideowej prawicy informuje szeregowe wyliczenie odmian, z których główne to:

• prawica tradycjonalistyczna oraz legitymistyczna (kontrrewolucyjna)
• prawica konserwatywna (ewolucjonistyczna)
• prawica liberalna
• prawica narodowa (nacjonalistyczna)
• prawica autorytarna
• prawica rewolucyjno-konserwatywna
• Nowa Prawica

Dopiero zestawienie tych określeń z układem triadycznym (tzn. przy założeniu, że prawica sama w sobie ma "swoją" prawicę, "swoje" centrum oraz "swoją" lewicę) oraz z uwzględnienie ekstremów dopuszcza przedstawić rozkład poglądów wewnątrz prawicy dokładniej oraz bardziej adekwatnie, niż za pomocą dychotomii.

Wedle takiej metody zaliczyć możemy do:

• tradycjonalistycznej "skrajnej prawicy prawicy" (p. "ultra") – patriarchalizm, restauracjonizm, legitymizm monarchiczny (m.in. hiszpański karlizm) – prawie całkowicie pokrywający się z propapieskim ultramontanizmem, "evoliański" tradycjonalizm integralny oraz "integrystyczny" tradycjonalizm katolicki;
• reakcyjnej "prawicy prawicy" – niemiecki konserwatyzm romantyczny, rojalistyczny nacjonalizm integralny typu Action Française, hiszpański "nacjonal-katolicyzm" (nacional catolicismo), katolicki korporacjonizm, narodowo-katolickie postaci autorytaryzmu (Austria 1934-1938, salazaryzm, frankizm), "młodokonserwatywny" nurt "konserwatywnej rewolucji", amerykański "paleokonserwatyzm";
• zachowawczego "centrum prawicy" – ewolucjonistyczny konserwatyzm klasyczny typu brytyjskiego, konserwatyzm kulturowy, ziemiański konserwatyzm amerykańskiego Południa (Southern Tradition), antydemokratyczny liberalizm arystokratyczny, republikański nacjonalizm konserwatywny a'la Barres, partie chrześcijańsko-społeczne typu katolickiego Centrum w II Rzeszy Niemieckiej albo kalwińskiej Partii Antyrewolucyjnej w Holandii;
• demokratycznej "lewicy prawicy" – plebiscytaryzm (bonapartyzm, gaullizm), monarchizm oraz konserwatyzm liberalny (np. orleanizm), konserwatyzm demokratyczny a'la Tocqueville, liberalizm klasyczny (leseferyzm), nacjonalizm liberalny (np. włoski neogwelfizm), umiarkowane partie chrześcijańsko-demokratyczne typu CDU/CSU oraz mieszczańsko-"ludowe" (np. hiszpańska Partia Ludowa), neoliberalizm, amerykański konserwatyzm indywidualistyczny oraz neokonserwatyzm;
• rewolucyjnej "skrajnej lewicy prawicy" – czyli ruchy narodowo-socjalistyczne oraz faszystowskie oraz faszyzujące ruchy narodowo-radykalne oraz narodowo-syndykalistyczne (hiszpańska Falanga, belgijski "rexizm", rumuński Legion Michała Archanioła), nurt "nacjonalizmu żołnierskiego" oraz "narodowo-bolszewicki" w "rewolucji konserwatywnej", doktryny oraz ruchy "tercerystyczne" ("trzeciej drogi"), "prawicowy gramscizm" Nowej Prawicy.

Faszyzm, nazizm, liberalizm, monarchizm

Na całym świecie wśród środowisk konserwatywnych, kontrowersje wzbudza zaliczanie faszyzmu oraz nazizmu do ruchów prawicowych, co wynika przede wszystkim z różnic metodologicznych wśród badaczy, z których nastawieni prawicowo widzą w nich przede wszystkim ideologie (np. wywodzące się z oświecenia), nastawieni lewicowo funkcje późnokapitalistycznych przemian społeczno-gospodarczych. Zwraca się też uwagę na zasadniczo etatystyczny program gospodarczy nazizmu oraz faszyzmu. Również status liberalizmu, poniektórych form monarchizmu (Nowa Akcja Rojalistyczna) oraz ruchu ludowego podlega dyskusji.

Poglądy prawicowe

Poglądy gospodarcze

 Osobne artykuły: Kapitalizm, Wolny rynek, Leseferyzm, Liberalizm i Korporacjonizm.

Prawicowa wizja gospodarki to zwykle gospodarka wolnorynkowa, w której panują zasady kapitalizmu. Obniżenie podatków, likwidacja przymusowych ubezpieczeń społecznych, większości koncesji gospodarczych, uproszczenie procedur oraz prywatyzacja są głównymi postulatami gospodarczymi partii prawicowych. Poglądy te spotykają się ostatnio z dużym poparciem, prawdopodobnie związanym z tym iż prawdziwe partie prawicowe są aktualnie przeciwko istnieniu podatku PIT oraz CIT. Wśród partii chrześcijańsko-demokratycznych zwraca się natomiast uwagę na solidaryzm społeczny, przez co partie o tym profilu preferują gospodarkę prosocjalną. Wśród skrajnej prawicy dominującą doktryną gospodarczą jest natomiast korporacjonizm.

Stosunek do religii

 Osobne artykuły: Konserwatyzm i Kościół katolicki.

Prawica jest wielokrotnie kojarzona ze strukturami religijnymi przeważającymi w danym państwie. Narodowcy, konserwatyści, konserwatywni liberałowie, monarchiści oraz paleolibertarianie bardzo wielokrotnie odwołują się do tradycji, religii oraz innych wartości. Nie stale jednak odwoływanie się do tych wartości oznacza poparcie związku instytucjonalnego struktur państwowych z kościelnymi (czasem jest to zdecydowany sprzeciw). Poglądy libertarian oraz poniektórych liberałów są sprzeczne z nauką wielu religii. W tej kwestii pojawiają się wątpliwości w przypisywaniu terminu prawica zwolennikom prawa do aborcji, eutanazji oraz małżeństw homoseksualnych.

Stosunek do narodu

 Osobne artykuły: Nacjonalizm, Narodowy konserwatyzm i Patriotyzm.

Prawica wielokrotnie kojarzona jest z nacjonalizmem. Jednak cząstka nacjonalistów ma lewicowe poglądy na gospodarkę (w Polsce wyjątkiem jest narodowo-konserwatywna Organizacja Monarchistów Polskich, którą cechuje liberalizm gospodarczy). Temat stosunku prawicy do narodu jest dyskusyjny oraz nie da się zaliczyć wszystkich partii narodowych do prawicy.

Stosunek do demokracji

 Osobne artykuły: Antydemokratyzm i Monarchizm.

Monarchiści oraz niektórzy konserwatywni liberałowie sprzeciwiają się demokracji, albowiem uważają, że ten ustrój wyklucza wolny rynek, jest niestabilny oraz dopuszcza rządzić osobom niewykształconym oraz nie znającym się na rządzeniu. Za najlepszy ustrój uważają monarchię (w przypadku konserwatywnych liberałów jest to monarchia konstytucyjna). Przeważajaca ilość liberałów oraz cząstka konserwatywnych liberałów popiera republikę(z elementami demokracji).

Stosunek do Unii Europejskiej

 Osobny artykuł: Eurosceptycyzm.

Przeważajaca ilość europejskich organizacji prawicowych jest eurosceptyczna. Ich zdaniem Unia Europejska dąży do utworzenia socjalistycznego, antyklerykalnego oraz biurokratycznego superpaństwa. Wedle nich unijne dotacje przyczyniają się do wzrostu podatków oraz niczemu nie służą. Prawica dąży do ograniczonej integracji europejskiej opartej na zasadach wolnego rynku albo do wyjścia ich krajów z Unii. Wielu popiera uczestnictwo zaledwie w Europejskim Obszarze Gospodarczym

Stosunek do kary śmierci

Wśród partii określających się jako prawicowe oraz centroprawicowe spotykane jest popieranie kary śmierci (np. Prawo oraz Sprawiedliwość, Unia Polityki Realnej, Kongres Nowej Prawicy, Liga Polskich Rodzin, Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, Organizacja Monarchistów Polskich), albowiem ich zdaniem to wyłączny sposób na zmniejszenie liczby morderstw. Zwolennikami kary śmierci wśród prawicy są zwykle konserwatyści oraz konserwatywni liberałowie. Wśród centroprawicy zwolennikami kary śmierci są ludzie o konserwatywnych poglądach w sferze obyczajowej.

Stosunek do państwowej edukacji

Konsekwencją poparcia przez prawicę idei wolnego rynku jest postulat prywatyzacji, w samym nurcie prawicowym dyskutowane jest to, jak głęboko owa prywatyzacja powinna sięgnąć (np. konserwatywni liberałowie opowiadają się za pozostawieniem w kwestii państwa m.in. policji,wojska oraz sądów, anarchokapitaliści są zwolennikami własności prywatnej także oraz na tym polu). Zdaniem partii liberalnych centralny organ zarządzający edukacją w państwie (np. MEN), jak oraz sama państwowa edukacja są niepotrzebne, czy wręcz szkodliwe, a edukacja powinna być całkowicie prywatna, zdaniem poniektórych partii konserwatywnych edukacja prywatna niesie groźby łapówek oraz szerzenia takich poglądów jakich sobie życzy właściciel szkoły

Historia prawicy

Treść tej sekcji może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji oraz pomóż ją poprawić.

Ta sekcja od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Zgromadzenie Narodowe

Termin prawica pochodzi z czasów Rewolucji Francuskiej, kiedy to przedstawiciele szlachty, arystokracji oraz kleru zasiadali po prawej stronie sali Zgromadzenia Narodowego. Walczyli o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, potępiali antyklerykalizm, laicyzację oraz postępowe oraz radykalne zmiany, które wprowadzała lewica.

Początki konserwatyzmu

 Osobne artykuły: Konserwatyzm, Edmund Burke i François René de Chateaubriand.

Twórcą konserwatyzmu był Edmund Burke – angielski filozof oraz polityk, krytyk rewolucji francuskiej. Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty stał się na początku XIX wieku przez François René de Chateaubriand.

Wojna domowa w Hiszpanii

 Osobny artykuł: Hiszpańska wojna domowa.

W 1936 wybory w Hiszpanii wygrał Front Ludowy składający się z socjalistów, komunistów, potem popierany także przez anarchistów. Gdy lewicowy rząd realizował swój program (m.in. reforma rolna, wywłaszczenia, walka z Kościołem katolickim), prawica zdecydowanie się mu sprzeciwiała, także zbrojnie (nielegalna działalność bojówek). Na jej czele stanął generał Francisco Franco. W czasie II Wojny Światowej aktywnie wspierał państwa osi, w Hiszpanii tworzono także oddziały ochotników walczące po stronie III Rzeszy tzw. Błękitna Dywizja^[1]. Po wygraniu wojny domowej przejął on władzę. W latach 40. prowadził politykę interwencjonizmu, ale w latach 50. widząc powolny rozwój hiszpańskiej gospodarki zaczął ją wydatnie liberalizować^[2].

Pucz wojskowy w Chile

 Osobny artykuł: Pucz w Chile 1973.

Wybory prezydenckie w Chile w 1970 wygrał wspierany przez Jedność Ludową socjalista Salvador Allende. 11 września 1973 chilijskie siły zbrojne dokonały zamachu stanu w którym zginęło ponad 2000 tysiące ludzi, a władzę przejął generał Augusto Pinochet. Oficjalnie realizował on program "zamienienia Chile z kraju proletariuszy w kraj wolnych przedsiębiorców" oraz ożywienia gospodarki kraju, sprawując równocześnie rządy autorytarne. Pod jego rządami zginęło 3 tysiące ludzi a 40 tysięcy osób było torturowanych^[3]. Entuzjaści twierdzą że podniósł gospodarkę Chile, z drugiej strony w porównaniu z sąsiednimi krajami w Chile występowała duża stopa inflacji oraz bezrobocia^[4].

Sprawdź też

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
Prawica

• skrajna prawica, centroprawica, centrum, lewica
• antydemokratyzm, monarchizm
• kapitalizm, leseferyzm, liberalizm, wolny rynek, korporacjonizm
• polityka, scena polityczna, partia polityczna, polskie partie polityczne

Przypisy